مدیریت استراتژیک هوشمند

مدیریت استراتژیک هوشمند

تحدید مسئولیت در حقوق دریایی: بررسی مفاهیم بنیادین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
برسام حاج حسینی
کارشناسی ارشد حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.
bumara.3.2.15564.35887873.6341
چکیده
تحدید مسئولیت به‌عنوان یکی از نهادهای کلیدی حقوق دریایی، نقش محوری در حمایت از صنعت کشتیرانی، جبران خسارات زیان‌دیدگان و تسهیل تجارت جهانی ایفا می‌کند. این مقاله با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، به بررسی مفاهیم بنیادین مانند تعریف «کشتی»، «مالک کشتی»، «قرارداد حمل‌ونقل دریایی»، انواع و منشأ تحدید مسئولیت، تمایز آن از مفاهیم مشابه، مبانی نظری مسئولیت مدنی، پیشینه تاریخی و اهمیت این نهاد، و منابع قانونی آن می‌پردازد. مطالعه قوانین داخلی ایران، انگلیس، آمریکا و چین و معاهدات بین‌المللی (1924، 1957، 1976 و پروتکل 1996) نشان می‌دهد که قانون دریایی ایران (1343) فاقد تعاریف جامع و هماهنگی با استانداردهای مدرن است. این پژوهش با تحلیل نظام‌های حقوقی کامن‌لا، روم-ژرمنی و فقه اسلامی، پیشنهادهایی برای اصلاح قانون دریایی ایران، الحاق به معاهدات HNS و نایروبی، تقویت نظام بیمه اجباری و ایجاد صندوق‌های ملی تحدید مسئولیت ارائه می‌دهد تا جایگاه ایران در نظام حقوقی دریایی جهانی بهبود یابد. همچنین، چارچوبی برای تطبیق تحدید مسئولیت با اصول فقهی مانند قاعده لاضرر پیشنهاد شده است.
کلیدواژه‌ها
تحدید مسئولیت
حقوق دریایی
کشتی
مالک کشتی
قرارداد حمل‌ونقل
معاهدات بین‌المللی
قانون دریایی ایران

عنوان مقاله English

Limitation of Liability in Maritime Law: A Review of Fundamental Concepts

نویسنده English

Barsam Haj Hosseini
Master of Laws, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Limitation of liability, as one of the key institutions of maritime law, plays a pivotal role in supporting the shipping industry, compensating victims, and facilitating global trade. This article, with an analytical and comparative approach, examines fundamental concepts such as the definition of "ship", "shipowner", "maritime carriage contract", types and origins of limitation of liability, its distinction from similar concepts, theoretical foundations of civil liability, historical background and importance of this institution, and its legal sources. A study of the domestic laws of Iran, England, the United States, and China and international treaties (1924, 1957, 1976, and the 1996 Protocol) shows that the Iranian Maritime Law (1964) lacks comprehensive definitions and coordination with modern standards. By analyzing the common law, Roman-German and Islamic jurisprudence legal systems, this research presents proposals for reforming Iranian maritime law, accession to the HNS and Nairobi conventions, strengthening the compulsory insurance system and establishing national liability limitation funds in order to improve Iran's position in the global maritime legal system. Also, a framework for adapting liability limitation to jurisprudential principles such as the no-harm rule is proposed.

کلیدواژه‌ها English

Limitation of liability
maritime law
ship
shipowner
contract of carriage
international treaties
Iranian maritime law
ابوعطا, محمد. (1383). مسئولیت مدنی ناشی از تصادم کشتی‌ها (رساله دکتری). دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
ابوعطا, محمد. (1385). نقش بیمه دریایی در جبران خسارات ناشی از تصادم کشتی‌ها. فصلنامه سیاست، (72).
الماسی, نجاد علی. (1375). تعارض قوانین (چاپ چهارم). مرکز نشر دانشگاهی.
امید, هوشنگ. (1353). حقوق دریایی (جلد دوم). نشریه شماره 7 مدرسه عالی بیمه ایران.
ایزانلو, محسن. (1386). شروط محدودکننده و ساقط‌کننده مسئولیت در قراردادها (چاپ دوم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
ایوامی, هاردی. (1384). حقوق حمل‌ونقل دریایی کالا (ترجمه دکتر منصور پورنوری، چاپ دوم). انتشارات مهد حقوق.
بادینی, حسن, و سایرین. (1391). مسئولیت محض، مبانی و مصادیق. مجله مطالعات حقوق تطبیقی، 3(1).
تفرشی, محمد عیسی; کامیار, محمد رضا. (1380). مبنای مسئولیت مدنی متصدی حمل‌ونقل در کنوانسیون حمل‌ونقل ترکیبی. مجله مدرس علوم انسانی، (21).
توازنی زاده, عباس. (1371). قرارداد اجاره کشتی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
کشاورز, بهمن. (1370). فرهنگ حقوقی (انگلیسی به فارسی). تهران: انتشارات آگاه.
کاتوزیان, ناصر. (1387). حقوق مدنی، دوره عقود معین (جلد 1، چاپ دهم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان, ناصر. (1388). دوره مقدماتی حقوق مدنی، وقایع حقوقی (چاپ دهم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان, ناصر. (1387). مسئولیت مدنی، جلد اول، قواعد عمومی (چاپ هشتم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کاتوزیان, ناصر. (1388). تحول مفهوم تقصیر در حقوق مسئولیت مدنی. فصلنامه حقوق (مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران)، 39(1).
گروه مولفان. (1387). دایرة‌المعارف جامع بندری و دریایی ایران (جلد 1). تهران: انتشارات نگاه.
محمدزاده وادقانی, علیرضا. (1379). مسئولیت و حقوق عامل حمل‌ونقل مرکب در معاهده ژنو 1980. نشریه حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، (50).
محمدی, عباس. (1386). قرارداد اجاره کشتی (رساله دوره دکتری). دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
مرزبان, علی اکبر. (1391). سازمان بین‌المللی دریانوردی و نقش آن در صنعت دریانوردی و حقوق بین‌الملل دریایی. اسرار دانش، تهران.
مزدارنی, هادی. (1389). بررسی تطبیقی مسئولیت متصدی حمل‌ونقل در نظام حقوقی ایران و کنوانسیون‌های بین‌المللی. مجله حمل‌ونقل و توسعه، (39).
معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری. (1387). فرهنگ حقوقی (انگلیسی به فارسی و فارسی به انگلیسی) (چاپ دوم). انتشارات معاونت پژوهش، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات.
سامانه مرکز پژوهش‌های مجلس. (1392). به نشانی www.rc.majlis.ir، مراجعه در تاریخ ۹۲/۳/۳۱.
Baughen, Simon. (2001). Shipping Law (Second edition). London: Cavendish Publishing Limited.
Chao, Wu. (1996). Pollution from the Carriage of Oil by Sea. London: Kluwer Law International Ltd.
Chen, Xia. (2001). Limitation of Liability for Maritime Claims: A Study of U.S. Law, Chinese Law, and International Conventions. The Hague: Kluwer Law International.
Christopher Hill. (1985). Maritime Law (Second Edition). Lloyd’s of London Press Ltd.
Chorley & Giles. (1988). Shipping Law (Eighth Edition). Pitman Publishing.
Griggs, Williams & Farr. (2005). Limitation of Liability for Maritime Claims (4th Ed). London: LLP.
Gunasekera, Dan Malika. (2010). Civil Liability for Bunker Oil Pollution Damage. Peter Lang, Frankfurt.
Huanning, Wu. (1988). China and Maritime Law. Australian and New Zealand Maritime Law Journal, Vol 5.
Killingbeck, Serge. (1999). Limitation of liability for maritime claims and its place in the past, present and future: how can it survive?. Southern Cross University Law Review, vol 3, no.1, pp. 1-29.
Martinez, Norman A. (2011). Limitation of Liability in International Maritime Convention. Routledge.
Official Records of the International Conference on The Limitation of Liability for Maritime Claims, 1976. (1982). International Maritime Organization.
Oxford dictionaries. (2013). Summary of Status of Convention, 2/12/2013.
Status of multilateral Conventions and instruments in respect of which the International Maritime Organization or its Secretary-General performs depositary or other functions. (2013).
Tetley, William. (2004). Glossary of Maritime Law Terms (2nd Ed.).
Tetley, William. (2002). International Maritime and Admiralty Law. International Shipping Publication, Canada.
Todd, Paul. (1987). Contract for the Carriage of Goods by Sea. BSP Professional Books.
Zhu, Ling. (2007). Compulsory Insurance and Compensation for Bunker Oil Pollution Damage. Springer-Verlag Berlin Heidelberg.
Rodière, René; du Pontavice, Emmanuel. (1997). Droit maritime (12e Edition). Dalloz, Paris.
Ripert, Georges. (1929). Droit maritime (T 1, 3e Edition). Rousseau et Cie Editeurs, Paris