مدیریت استراتژیک هوشمند

مدیریت استراتژیک هوشمند

طراحی مدل بازمهندسی نظام مالیاتی بر مبنای فناوری بلاک‌چین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید مسعود حسینی 1
سعید آقاسی 2
اسماعیل باقری 3
فروزان بکتاش 4
1 گروه مدیریت مالی، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
2 گروه مدیریت، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
3 گروه فنی و مهندسی، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
4 گروه علوم اقتصادی، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
10.87453/bumara.2026.373601.4802
چکیده
این پژوهش با هدف طراحی مدل بازمهندسی نظام مالیاتی بر مبنای فناوری بلاک‌چین انجام شده و بنیان آن بر ترکیب رویکردهای کیفی و کمی استوار است. در مرحله کیفی، مجموعه‌ای از مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با 12 نفر از خبرگان حوزه نظام مالیاتی، فناوری بلاک‌چین و سیاست‌گذاری عمومی انجام شد که این افراد با روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس معیارهای تخصصی انتخاب گردیدند. تحلیل مصاحبه‌ها با رویکرد تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار MAXQDA صورت گرفت و از خلال آن مضامین اصلی و فرعی مرتبط با تحول نظام مالیاتی استخراج شد. در ادامه و برای تبیین روابط میان سازه‌های شناسایی‌شده، از روش مدلسازی ساختاری‌–تفسیری و نرم‌افزار MICMAC استفاده شد تا ساختار سلسله‌مراتبی مؤلفه‌ها و نقش‌های علّی و اثرپذیری آن‌ها روشن گردد. با استخراج 11 مضمون اصلی و 68 مضمون فرعی پژوهش با استفاده از نتایج تحلیل کیفی مضمون و روش ISM، مدل پژوهش ارائه گردید. براساس نتایج حاصل از تحلیل ISM مشخص گردید زیرساخت فناوری بلاک‌چین، قوانین حقوقی بلاک‌چین، حاکمیت داده در نظام مالیاتی‌ و سیاست‌گذاری دیجیتال نظام مالیاتی‌ در لایه پایه قرار دارند و نقش پیشران و زیربنایی در تحول نظام مالیاتی ایفا می‌نمایند. این عوامل زمینه را برای نوآوری نظام مالیاتی‌ و هوشمندی فرآیندهای مالیاتی‌ فراهم می‌سازند. در ادامه، نوآوری نظام مالیاتی‌ و هوشمندسازی فرآیندهای مالیاتی ‌به‌طور مستقیم بر پذیرش ذی‌نفعان مالیاتی‌ و شفافیت نظام مالیاتی اثرگذارند. افزایش شفافیت و پذیرش، اعتماد و مشارکت فعال‌تر مودیان را تقویت نموده و زمینه را برای کاهش فرار مالیاتی و فساد ‌و تحقق عدالت و شمول مالیاتی‌ و پایداری درآمدهای دولت فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
بازمهندسی نظام مالیاتی
فناوری بلاک‌چین
سازمان امور مالیاتی کشور

موضوعات

عنوان مقاله English

Designing a Tax System Reengineering Model Based on Blockchain Technology

نویسندگان English

Seyed Masoud Hosseini 1
Saeid Aghasi 2
Esmaeil bagheri 3
Foroozan Baktash 4
1 Department of Financial management, Deh.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
2 Department of management, Deh.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
3 Department of Engineering , Deh.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
4 Department of Economics , Deh.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
چکیده English

This study was conducted with the aim of designing a tax system reengineering model based on blockchain technology and is based on a combination of qualitative and quantitative approaches. In the qualitative phase, a series of in-depth and semi-structured interviews were conducted with 12 experts in the fields of tax system, blockchain technology, and public policy, who were selected using purposive sampling and based on specialized criteria. The interviews were analyzed using a content analysis approach using MAXQDA software, and through it, main and sub-themes related to the transformation of the tax system were extracted. Subsequently, to explain the relationships between the identified constructs, the structural-interpretive modeling method and MICMAC software were used to clarify the hierarchical structure of the components and their causal roles and effectiveness. By extracting 11 main themes and 68 sub-themes of the research using the results of qualitative content analysis and the ISM method, the research model was presented. Based on the results of the ISM analysis, it was determined that the blockchain technology infrastructure, blockchain legal rules, data governance in the tax system, and digital policymaking of the tax system are at the base layer and play a driving and fundamental role in the transformation of the tax system. These factors provide the basis for tax system innovation and tax process intelligence. In addition, tax system innovation and tax process intelligence directly affect the acceptance of tax beneficiaries and the transparency of the tax system. Increasing transparency and acceptance strengthens the trust and more active participation of taxpayers and provides the basis for reducing tax evasion and corruption and achieving tax justice and inclusion and sustainability of government revenues.

کلیدواژه‌ها English

Tax system reengineering
Blockchain technology
National Tax Affairs Organization
احمدی،مجید؛ روستا‌،علیرضا؛ ملکی،محمدحسن؛ آسایش،فرزاد. (1402). ارائه چارچوبی برای شناسایی پیشران‌های موثر روی آینده بازاریابی نوآورانه در صنعت بانکداری با تمرکز بر فناوری بلاک چین. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی 48. 177-202.
بهزادی موزری، سعید؛ کیایی، مجتبی؛ بارانی بناب، صمد. (1404). شناسایی ابعاد و الویت بندی مولفه های حکمرانی داده در سازمان امور مالیاتی
رحیمی، فاطمه؛ امیرخانی، طیبه؛ حاجی پور، بهمن؛ عرب مازار، علی اکبر. (1400). آسیب شناسی فرایندی نظام مالیاتی در ایران. پژوهش های مدیریت در ایران, 25(4), 109-133.
زارع بهنمیری،محمدجواد؛ ملکی،محمدحسن؛ حسنخانی‌،فاطمه؛ رامشه،منیژه. (1402). ارائه چارچوبی برای شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی اثرگذار روی آینده حسابرسی در ایران با تمرکز بر فناوری بلاک چین. پژوهش‌های تجربی حسابداری 3. 27-56.
حسن‌زاده، حمیدرضا؛ جمالی، امیرحسین. (1402). بررسی پتانسیل بلاک‌چین در تحقق درآمدهای مالیاتی در کشور ایران. پژوهشنامه مالیات، ۳۱ (۵۸)، ۱۰۷-۱۲۹.
صالحی، اله‌کرم؛ نصیری، سعید؛ شکیبامهر، احمد. (1401). تحلیل محتوای تحقیقات حسابداری در پرتو فناوری نوظهور بلاک‌چین. دانش حسابداری مالی، 9(4)، 187-218.
قانونی‌شیشوان، وحیده؛ الهی، شعبان؛ دری‌نوگورانی، صادق؛یزدیان‌ورجانی،علی. (1403). سیستم مالیات بر ارزش افزوده مبتنی بر بلاک‌چین: مرور نظام‌مند. تحقیقات مالی، 26 (2)، 210-231.
قاسمی،امیرحسین؛ باقرزاده،آیدا. (1400). ارائه ساختار امن احراز هویت برپایه رمزنگاری مبتنی بر خصوصیات کاربران با استفاده از فناوری بلاک چین و روش فازی در اینترنت اشیا. پنجمین کنفرانس ملی فناوری در مهندسی برق و کامپیوتر (Tec ۲۰۲۱)
قادری‌رهقی، سیف‌اله؛ مینویی، مهرزاد؛ فلاح‌شمس، میرفیض. (1402). امکان‌سنجی استفاده از فناوری بلاک‌چین در طراحی سامانه تبادل اطلاعات مالیات بر ارزش افزوده در سازمان امور مالیاتی. کارافن، 20(1)، 739-757.
محمدزاده، مائده؛ کولوبندی، عبدالله؛ علیقلی، منصوره. (1401). ارائه روش مبتنی بر پروتکل بلاک‌چین به منظور بهینه سازی سطح درآمد و مالیات در حوزه بهداشت و سلامت. جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 5(9)، 660-673.
میراحمدی،سید شجاع الدین؛ ملکی چوبری‌،مجتبی؛ خردیار،سینا. (1404). تبیین نقش واسطه ای عوامل ناشناخته تعارضات مالیاتی بر رابطه بین شکاف مالیاتی و هزینه حقوق صاحبان سهام. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت 55. 161-175.
نصیری‌اقدم، علی؛ نظری‌فارسانی، محسن؛ نوری، مهدی؛ قاسمی‌ششده، محمد. (1402). مدل مفهومی سیستم جدید مالیات بر ارزش افزوده مبتنی بر فناوری زنجیره بلاک‌چین. راهبرد اقتصادی، 12(44)، 1-36.
Ashfaq, K., Riaz, A., & Iftikhar, F. (2022). Does blockchain technology facilitate the tax system in the era of industry 4.0. Global Economics Review, 7, 33-44.
Anomah, S., Ayeboafo, B., Aduamoah, M., & Agyabeng, O. (2024). Blockchain technology integration in tax policy: Navigating challenges and unlocking opportunities for improving the taxation of Ghana's digital economy. Scientific African, 24, 202-210.
Charalabidis, Y., Lachana, Z., Alexopoulos, C., & Loutsaris, M. A. (2023, September). An algorithmic method for business process reengineering and service automation in the public sector. In Proceedings of the 16th International Conference on Theory and Practice of Electronic Governance (pp. 119-126).
Jain, A. K., Gupta, N., & Gupta, B. B. (2025). A survey on scalable consensus algorithms for blockchain technology. Cyber Security and Applications, 3, 100065.
Ibragimov, A. (2025). TAX SYSTEM OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN: GENERAL DESCRIPTION. International Journal of Artificial Intelligence, 1(2), 290-293.
Liu, Y., He, J., Li, X., Chen, J., Liu, X., Peng, S., ... & Wang, Y. (2024). An overview of blockchain smart contract execution mechanism. Journal of Industrial Information Integration, 100674.
Morton, E., & Curran, M. (2023). Exemplifying the opportunities and limitations of blockchain technology through corporate tax losses. In Handbook of Big Data and Analytics in Accounting and Auditing (pp. 177-205). Singapore: Springer Nature Singapore.
Pellegrino, A., & Stasi, A. (2024). Critical Factors in Adopting Blockchain Technology in Value-Added Tax Systems. Journal of Sustainability Research, 6(2).
Prasad, S., Kumar, R., Pandey, S., Gehlot, A., Dhyani, A., & Pandey, P. S. (2023). Imperative Role of Blockchain in The Taxation System. International Conference on Computational Intelligence, Communication Technology and Networking, 14 (4), 92-95.
Ridwan, R., Riswandi, D., & Mulyani, F. S. (2024). The implementation of blockchain in taxation: Efficiency, transparency, and reducing tax avoidance. Global Conference on Business, Management, and Entrepreneurship, 8 (1), 234-243.
Sutarman, A., Juliastuti, D., Yati, I., & Pasha, L. P. (2025). Enhancing Security and Privacy in Blockchain Systems for Tax Administration. Blockchain Frontier Technology, 4(2), 145-155.