مدیریت استراتژیک هوشمند

مدیریت استراتژیک هوشمند

تاب‌آوری اقتصادی و توسعه صنعتی پایدار: بازتعریف استراتژی‌های زنجیره ارزش در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
میثم بشیری 1
سیدحسین پاریاب 2
1 دانشجوی دکترا، عضو هیات علمی، موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترا، پژوهشگر، موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، تهران، ایران.
10.87453/bumara.2026.373601.911
چکیده
این پژوهش با هدف طراحی یک مدل جامع و یکپارچه سیاست صنعتی برای اقتصاد ایران انجام شده است تا بر شکست سیاست‌های گذشته غلبه کرده و بحران‌های ناشی از فشار دوگانه زیست‌محیطی (مانند بحران آب و ناترازی شدید انرژی) و تحریم‌های فزاینده ژئوپلیتیک را به طور همزمان حل‌وفصل نماید.
مطالعه از یک طرح آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) متوالی بهره برده است؛ به گونه‌ای که در فاز کیفی با استفاده از استراتژی گراندد تئوری و مصاحبه با ۱۸ نفر از خبرگان (سیاست‌گذاران، اساتید و مدیران صنایع مادر) مدل مفهومی استخراج شد و در فاز کمی، با مشارکت ۳۸۴ نفر از مدیران ارشد، روابط علی و معلولی متغیرها از طریق تکنیک دیمتل فازی مورد آزمون و وزن‌دهی قرار گرفت. نتایج تحلیلی پژوهش نشان داد که «الزامات نهادی» (نظیر شفافیت رگولاتوری و مبارزه با رانت) قوی‌ترین متغیر علی (اثرگذار) در سیستم است؛ در حالی که ابعاد «تاب‌آوری» (تنوع‌بخشی ارزی و بومی‌سازی فناوری) و «پایداری» (کارایی انرژی و مدیریت ردپای آب) متغیرهای معلولی (اثرپذیر) هستند که موفقیت آن‌ها مستقیماً به اصلاحات ساختاری و سیاست‌های ماموریت‌گرا وابسته است.
مقاله با ترکیب رویکردهای تاب‌آوری (زنجیره تامین پادشکننده) و پایداری (اقتصاد چرخشی) در بستر یک اقتصاد به شدت تحریم‌شده، چارچوبی نوین به دانش جهانی سیاست صنعتی نسل جدید اضافه می‌کند که فراتر از رویکردهای سنتیِ جبران شکست بازار است. سیاست‌گذاران اقتصاد کلان و وزارتخانه‌های متولی می‌توانند از این مدل ریاضی و مفهومی برای بازطراحی مشوق‌ها (تخصیص یارانه‌های انرژی مشروط به ارتقای تاب‌آوری)، تغییر بنیادین آمایش سرزمین (انتقال صنایع آب‌بر به سواحل) و توسعه دیپلماسی زنجیره ارزش منطقه‌ای استفاده نمایند.
کلیدواژه‌ها
سیاست صنعتی ماموریت‌گرا
تاب‌آوری اقتصادی
توسعه پایدار
دیمتل فازی
زنجیره ارزش

عنوان مقاله English

Economic Resilience and Sustainable Industrial Development: Redefining Value Chain Strategies in Iran

نویسندگان English

Meisam Bashiri 1
Seyyed Hossein Paryab 2
1 Ph.D. Candidate, Faculty Member, Institute for Trade Studies and Research, Tehran, Iran.
2 Ph.D. Candidate, Researcher, Institute for Trade Studies and Research, Tehran, Iran.
چکیده English

Purpose: This research aims to design a comprehensive and integrated industrial policy model for the Iranian economy to overcome the failures of past policies and simultaneously address crises stemming from dual environmental pressures (e.g., the water crisis and severe energy imbalances) alongside escalating geopolitical sanctions.
Methodology: The study employed a sequential exploratory mixed-methods design (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, a conceptual model was developed using a grounded theory strategy based on interviews with 18 experts (policymakers, academic professors, and executives of core industries). In the quantitative phase, which involved 384 senior managers, the causal relationships among variables were tested and weighted using the Fuzzy DEMATEL technique.
Findings: The analytical results indicated that "institutional requirements" (such as regulatory transparency and anti-rent-seeking measures) constitute the strongest causal (influencing) variable within the system. Conversely, the dimensions of "resilience" (foreign exchange diversification and technological localization) and "sustainability" (energy efficiency and water footprint management) act as effect (influenced) variables, the success of which directly depends on structural reforms and mission-oriented policies.
Originality/Value: By integrating resilience (antifragile supply chains) and sustainability (circular economy) approaches within the context of a heavily sanctioned economy, this paper contributes a novel framework to the global literature on next-generation industrial policy, transcending traditional market-failure compensation approaches.
Practical Implications: Macroeconomic policymakers and responsible ministries can utilize this conceptual and mathematical model to redesign incentives (e.g., conditional allocation of energy subsidies based on resilience enhancement), fundamentally restructure spatial planning (e.g., relocating water-intensive industries to coastal regions), and foster regional value chain diplomacy.

کلیدواژه‌ها English

Mission-oriented industrial policy
Economic resilience
Sustainable development
Fuzzy DEMATEL
Value chain
Altuntas, Serkan; Kemal Yilmaz, Mustafa, (2016). FUZZY DEMATEL METHOD TO EVALUATE THE DIMENSIONS OF MARKETING RESOURCES: AN APPLICATION IN SMEs, Journal of Business Economics and Management, 2016 Volume 17(3): 347–364. doi:10.3846/16111699.2015.1068220
Chang, Betty & Chang, Chih-Wei & Wu, Chih-Hung. (2011). Fuzzy DEMATEL method for developing supplier selection criteria. Expert Systems with Applications. 38. 1850-1858. 10.1016/j.eswa.2010.07.114.
Kazancoglu Y, Kazancoglu I, Sagnak M (2018), "Fuzzy DEMATEL-based green supply chain management performance: Application in cement industry". Industrial Management & Data Systems, Vol. 118 No. 2 pp. 412–431, doi: https://doi.org/10.1108/IMDS-03-2017-0121
Liu, H., Dong, Z., Gao, X., & Jing, R. (2026). A Study on Key Factors Affecting the Resilience of Emergency Logistics Supply Chains: A Hybrid Fuzzy DEMATEL-ISM-MICMAC Approach. Sustainability, 18(4), 2053. https://doi.org/10.3390/su18042053
Lotfi, Reza & Mehrjardi, Mojtaba & MohajerAnsari, Pedram & Zolfaqari, Farshid & Afshar, Mohamad. (2023). Antifragile, sustainable, and agile supply chain network design by considering resiliency, robustness, risk, and environmental requirements. Environmental Science and Pollution Research. 30. 1-18. 10.1007/s11356-023-29488-4.
Malmiri Markazi, Ahmed, (2026). Monitoring Report on the Evaluation and Challenges of Implementing Articles (24) and (30) of the Law on Continuous Improvement of the Business Environment. (e21676). Reports, 34(4), e21676 doi: 10.22034/mrc.report.21676
Mazzucato, Mariana, (2021). A new approach to industrial policy. https://committees.parliament.uk/writtenevidence/130058/pdf/
Mazzucato, Mariana, (2024). Policy with a Purpose, Modern industrial policy should shape markets, not just fix their failures. https://www.imf.org/-/media/files/publications/fandd/article/2024/09/mazzucato.pdf
Mazzucato, Mariana; Doyle, Sarah; Kuehn von Burgsdorff, Luca, (2024). MISSION- ORIENTED INDUSTRIAL STRATEGY: Global Insights. UCL Institute for Innovation and Public Purpose.   https://www.ucl.ac.uk/bartlett/sites/bartlett/files/mission-oriented_industrial_strategy._global_insights_2024.pdf
Mazzucato, Mariana; Merling, Lara (2026). A Mission-Aligned World Bank: From ambition to delivery, https://cms.marianamazzucato.com/wp-content/uploads/2026/04/A-Mission-Aligned-World-Bank.pdf
Mcgovern, Anna (2025). From Storm to Strength: Building Antifragile Supply Chains in a World of Continuous Disruption, Pondview Group LLC. https://twincities.ismworld.org/globalassets/chapters---ism-new-jersey/documents/antifragile_supply_chains_ism-nj_rutgers_mcgovern.pdf?_t_tags=language%3Aen%2Csiteid%3A9f48eb16-cad1-48c3-a9d5-fd8470550ba0&_t_hit.id=ISM_Models_Media_Pdf/_892a532d-95fb-483f-838a-366912b9303e&_t_hit.pos=81
Pashafoumshi, Davud, (2025). The Crisis of Imbalances; Energy Imbalances in Iran, Civilica, https://civilica.com/note/11480/
Qian, J., Zhou, G., He, W., Cui, Y., & Deng, H. (2024). Optimization of teacher evaluation indicator system based on fuzzy-DEMATEL-BP. Heliyon, 10(13), e34034. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e34034
Reportprime, (2026). Building Integrated Photovoltaic Skylights Market. https://www.reportprime.com/building-integrated-photovoltaic-skylights-r4457
Šmidovnik, Tjaša; Grošelj, Petra (2021). iNCLUSioN oF UNCERTAiNTY WiTH diFFERENT TYPES oF FUZZY NUMBERS iNTo dEMATEL, Serbian Journal of Management 16 (1) (2021) 49 – 59.   doi: 10.5937/sjm16-30160
UNIDO, (2022). INDUSTRIAL DEVELOPMENT REPORT 2022: THE FUTURE OF INDUSTRIALIZATION IN A POST-PANDEMIC WORLD. https://www.unido.org/sites/default/files/files/2022-05/IDR22%20-%20Visual%20Executive%20Summary.pdf
UNIDO, (2024). INDUSTRIAL DEVELOPMENT REPORT 2024: TURNING CHALLENGES INTO SUSTAINABLE SOLUTIONS The New Era of Industrial Policy,. https://www.unido.org/sites/default/files/unido-publications/2024-06/Industrial%20Development%20Report%202024.pdf
UNIDO, (2025). Sustainable Development, Department of Economic and Social Affairs,. https://sdgs.un.org/un-system-sdg-implementation/united-nations-industrial-development-organization-unido-60287
World Energy Information, (2026). Iran Energy Information, https://www.enerdata.net/estore/energy-market/iran.
Wu, W. W., Y. T. Lee. (2007). Developing global managers competencies using the fuzzy DEMATEL method. Expert Systems with Applications, 32.
Zhang M, Yang J (2025) Agri-food supply chain resilience: An exploration of influencing factors based on fuzzy-DEMATEL-ISM analysis. PLoS One 20(12): e0338492. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0338492
 
مدیریت استراتژیک هوشمند

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 مرداد 1405