مدیریت استراتژیک هوشمند

مدیریت استراتژیک هوشمند

ارائه الگوی مدیریت سایه‌های سازمانی (مورد مطالعه: سازمان اوقاف و امور خیریه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حجت صبوری 1
مجید صدیقی 2
هوشنگ مبارک آبادی 3
1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، گروه مدیریت، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
2 گروه مدیریت، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
3 گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
bumara.2026.373601.537
چکیده
سایه‌های سازمانی به مجموعه‌ای از روابط غیررسمی، جریان‌های پنهان قدرت، شبکه‌های غیررسمی، هنجارهای نانوشته و رویه‌های غیرمدون اشاره دارد که در کنار ساختار رسمی سازمان شکل گرفته و می‌تواند بر فرایندهای تصمیم‌گیری، تخصیص منابع، جریان اطلاعات، فرهنگ و عملکرد سازمانی اثرگذار باشد. پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی مدیریت سایه‌های سازمانی در سازمان اوقاف و امور خیریه انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و در چارچوب پارادایم پست‌مدرن انجام گرفت. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با خبرگان دانشگاهی حوزه‌های مدیریت و روان‌شناسی و مدیران سازمانی دارای تجربه مدیریتی گردآوری شد و نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با استفاده از روش گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، ۱۵ مصاحبه عمیق با خبرگان و مدیران انجام شد. داده‌های حاصل با استفاده از روش تحلیل مضمون آترید–استرلینگ مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت و کدهای باز، مضامین پایه، مضامین سازمان‌دهنده و مضامین فراگیر شناسایی و در قالب الگوی مدیریت سایه‌های سازمانی سامان‌دهی شدند. یافته‌ها نشان داد که سایه‌های سازمانی دارای ماهیتی دووجهی هستند و بسته به نحوه شکل‌گیری و مدیریت آن‌ها می‌توانند پیامدهای منفی یا ظرفیت‌های سازنده برای سازمان ایجاد کنند. در بعد منفی، مؤلفه‌هایی همچون قدرت پنهان، کنترل پنهان منابع، نفوذ پنهان در تصمیمات مدیران، ارتباطات پشت‌صحنه، رویه‌های جایگزین برای تصمیم‌گیری رسمی، هنجارهای نانوشته، باور به اشخاص و نفوذ فردی، ارزش‌های غیرمستند و کاهش شفافیت و دسترسی به اطلاعات شناسایی شد. در مقابل، سایه‌های سازمانی می‌توانند از طریق افزایش انعطاف‌پذیری و سرعت واکنش، حمایت از یادگیری و رشد کارکنان و تقویت شبکه‌های حمایتی داخلی به چابکی، یادگیری، نوآوری و تاب‌آوری سازمان کمک کنند. بر این اساس، مدیریت سایه‌های سازمانی نه به معنای حذف روابط و ساختارهای غیررسمی، بلکه مستلزم شناسایی، هدایت و هم‌راستا کردن ظرفیت‌های سازنده آن‌ها با ساختار رسمی و کنترل پیامدهای مخرب تمرکز پنهان قدرت و اطلاعات است. الگوی حاصل می‌تواند مبنایی برای ارتقای شفافیت، عدالت، اعتماد، کارایی و اثربخشی در سازمان اوقاف و امور خیریه فراهم سازد.
کلیدواژه‌ها
سایه‌های سازمانی
مدیریت سایه‌های سازمانی
قدرت پنهان
شبکه‌های غیررسمی
نفوذ پنهان
هنجارهای نانوشته
سازمان اوقاف و امور خیریه
موضوعات

عنوان مقاله English

Presenting a model for managing organizational shadows (case study: Endowment and Charity Affairs Organization)

نویسندگان English

Hojjat Sabouri 1
Majid Sedighi 2
Houshang Mobarakabadi 3
1 PhD student in Public Administration, Department of Management, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
2 Department of Management, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran
3 Department of Management, Faculty of Humanities, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
چکیده English

Organizational shadows refer to a set of informal relationships, hidden power dynamics, informal networks, unwritten norms, and undocumented practices that emerge alongside the formal organizational structure and may influence decision-making processes, resource allocation, information flows, organizational culture, and performance. The present study was conducted with the aim of developing a model for managing organizational shadows in the Endowments and Charity Organization. This qualitative study was conducted within a postmodern paradigm. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews with academic experts in the fields of management and psychology, as well as organizational managers with managerial experience. Participants were selected through purposive and snowball sampling, and sampling continued until theoretical saturation was achieved. In total, 15 in-depth interviews were conducted with experts and managers. The collected data were analyzed using the Attride–Stirling thematic analysis method, through which open codes, basic themes, organizing themes, and global themes were identified and organized into a model for managing organizational shadows. The findings revealed that organizational shadows have a dual nature and, depending on how they are formed and managed, may generate negative consequences or constructive capacities for the organization. On the negative side, the identified components included hidden power, hidden control over resources, hidden influence on managerial decisions, backstage communications, alternative practices for formal decision-making, unwritten norms, belief in individuals and personal influence, undocumented values, and reduced transparency and access to information. Conversely, organizational shadows may contribute to organizational agility, learning, innovation, and resilience through increased flexibility and responsiveness, support for employee learning and development, and strengthening of internal support networks. Accordingly, managing organizational shadows does not mean eliminating informal relationships and structures; rather, it requires identifying, directing, and aligning their constructive capacities with the formal structure while controlling the adverse consequences of hidden concentrations of power and information. The resulting model can provide a basis for enhancing transparency, justice, trust, efficiency, and effectiveness in the Endowments and Charity Organization.

کلیدواژه‌ها English

Organizational Shadows
Organizational Shadow Management
Hidden Power
Informal Networks
Hidden Influence
Unwritten Norms
Endowments and Charity Organization
عباس پور، حامد، سیدنقوی، میرعلی، عابدی جعفری، حسن، رسولی قهرودی، مهدی، و مهریار، امیرهوشنگ. (1399). تدوین مدل تبیین«رفتار غیراخلاقی سازمان یار» در شرکت های دولتی. مطالعات رفتار سازمانی، 9(2 (پیاپی 34))، 189-218.
مجدی، علی اکبر و مسعودی، حمید و صادقی نژاد، مهسا.(1399).تحلیل مقایسه ای شبکه روابط رسمی و غیررسمی پژوهشگران.
هاشمی نیا، سیدمرتضی و هاشمی نیا، سیدحسام،(1399)،مدیریت سایه در سازمان‌ها و اقتصاد (فانتوم)،دومین کنفرانس حسابداری و مدیریت،
Aksom, H., Firsova, S., Bilorus, T., & Olikh, L. (2025). Institutionally eclipsed organizational practices. International Journal of Organizational Analysis, 33(10), 3624-3645.
Al-Twal, A., Alsarhan, F., Nabulsi, L., & Horani, C. (2024). Bridging power and fairness: Unravelling the impact of informal networks on organisational justice in the Arab region. Employee Relations, 46(7), 1509–1531.
Andriani, L. (2024). Formal and informal institutions: Some problems of meaning, impact, and interaction. Journal of Institutional Economics. https://doi.org/10.1017/S1744137424000249
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative research, 1(3), 385-405.
Balancing structure and flexibility: A framework for understanding formal and informal innovation networks. (2025). Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 11(2), 100550. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2025.100550
Boerma, S., de Laat, M., & Vermeulen, M. (2025). The relationship between organisational agility and informal learning. Management Review Quarterly, 75, 3327–3356. https://doi.org/10.1007/s11301-024-00460-x
Brennecke, J., Coutinho, J. A., Gilding, M., Lusher, D., & Schaffer, G. (2025). Invisible iterations: how formal and informal organization shape knowledge networks for coordination. Journal of Management Studies, 62(2), 706-747.
Building a resilient organization through informal networks: Examining the role of individual, structural, and attitudinal factors in advice-seeking tie formation. (2025). Systems, 13(4), 245. https://doi.org/10.3390/systems13040245
Caffyn, R. (2018). “The Shadows Are Many...” Vampirism in International School Leadership: Problems and Potential in Cultural, Political, and Psycho-Social Borderlands. Peabody Journal of Education, 93(5), 500-517.
Clarke, N., Higgs, M., & Garavan, T. (2025). Legitimating organizational secrecy. Journal of Business Ethics, 197(1), 19-38.
Desalegn, E. G., Guedes, M. J. C., Gomes, J. F. D. S., & Tebeka, S. M. (2024). Disentangling organizational agility from flexibility, adaptability, and versatility: A systematic review. Future Business Journal, 10, Article 117.
Farid, H., Zhang, Y., Tian, M., & Lu, S. (2024). Unmasking the interplay between gaslighting and job embeddedness: The critical roles of coworker support and work motivation. Journal of Management & Organization, 30(6), 2300-2317.
Gill , R. (2011). The shadow in organizational ethnography: moving beyond shadowing to spect‐acting. Qualitative Research in Organizations and Management: An International Journal, 6(2), 115-133.
Innovation in sport organisations: The role of formal organisational structures and informal networks. (2025). International Journal of Sport Management and Marketing. https://doi.org/10.1080/14413523.2025.2534245
Kim, D., & Sung, S. H. (2019). An analysis on the growth factors and organizational performance of small giant enterprises in South Korea. Productivity Review, 33(3), 69-95.
Kuznyetsova, A., Tiutiunyk, I., Panimash, Y., Zsolt, Z., & Zsolt, P. (2022). Management of Innovations in Public Administration: Strategies to Prevent the Participation of Financial Intermediaries in Shadow Operations. Marketing i menedžment innovacij, 13(3), 125-138.
Lee, Y. G. (2025). Informal networks and information environments. Strategic Management Journal. https://doi.org/10.1002/smj.3686
Mallon, M. R., & Fainshmidt, S. (2022). Who’s hiding in the shadows? Organized crime and informal entrepreneurship in 39 economies. Journal of Management, 48(1), 211-237.
Marley, R., MacAulay, K., & Weigand, H. (2017). What Lies in the Shadows: Two Archetype Faces Used by a Successful Narcissistic Leader. Available at SSRN 3032071.
Motwani, J., & Kataria, A. (2024). Organization agility: A literature review and research agenda. International Journal of Productivity and Performance Management, 73(9), 2709–2754. https://doi.org/10.1108/IJPPM-07-2023-0383
Todorov, L., Shopova, M., Bogdanova, M., & Parashkevova, E. (2024). Formal and informal innovation networks: A review. Journal of Entrepreneurship and Sustainability Issues, 12(1), 342–361. https://doi.org/10.9770/jesi.2024.12.1(23)
Waldkirch, M. (2018, July). What We Do in the Shadows: The Formality of Informal Organizing. In Academy of Management Proceedings (Vol. 2018, No. 1, p. 18245). Briarcliff Manor, NY 10510: Academy of Management.
Wechtler, H., Marodin, J. K., & Lehtonen, M. J. (2024). Systematic literature review on networks of innovative teams: Current trends and future research avenues. European Management Journal, 42(6), 968–978.
Yilmaz, E., & Can, O. (2024). Unveiling Shadows: Harnessing Artificial Intelligence for Insider Threat Detection. Engineering, Technology & Applied Science Research, 14(2), 13341-13346.