مدیریت استراتژیک هوشمند

مدیریت استراتژیک هوشمند

شناسایی عوامل موثر بر کاهش فساد اداری در سازمان گمرکی کشور با استفاده از رویکرد تحلیل مضمون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه علوم اجتماعی، واحد تهران، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 گروه مدیریت دولتی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر کاهش فساد اداری در سازمان گمرکی کشور، با اتخاذ رویکرد کیفی، تفسیری و توسعه‌ای-کاربردی انجام شده است. راهبرد اصلی پژوهش، تحلیل مضمون بود و اطلاعات از طریق مصاحبه‌های عمیق و ساختاریافته با ۱۰ نفر از خبرگان (شامل اساتید دانشگاهی و متخصصان اجرایی با حداقل ۱۰ سال سابقه) جمع‌آوری گردید. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2018 و روش تحلیل مضمون استرلینگ تحلیل شدند که این امر منجر به کدگذاری باز، شناسایی مضامین پایه و فرعی، و استخراج نهایی ابعاد اصلی کاهش فساد گردید. روایی و پایایی پژوهش از طریق روش‌های تأیید مضامین توسط مصاحبه‌شوندگان، تنوع نمونه‌گیری و توافق درون‌موضوعی بین کدگذاران تضمین شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که کاهش موفق فساد اداری نیازمند یک رویکرد جامع است که شامل تقویت فرهنگ سازمانی بازدارنده (از طریق فرهنگ مشارکتی و خودکنترلی) و اجرای اصلاحات ساختاری بنیادین (شامل اعتمادسازی و مقابله سیستمی) می‌باشد. این اقدامات زیربنایی باید با ابزارهای کنترلی نظیر نظارت کارآمد در سه سطح و شفافیت کامل فرآیندها پشتیبانی شوند. علاوه بر این، توجه به پیشگیری اجتماعی از طریق آموزش عمومی و همچنین وجود نظام برخورد مؤثر با تخلفات قضایی، برای تقویت عدالت و تضمین موفقیت بلندمدت در مبارزه با فساد اداری در سازمان گمرک امری حیاتی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Identifying Effective Factors for Reducing Administrative Corruption in the Country’s Customs Organization Using the Thematic Analysis Approach

نویسندگان English

Aliakbar Hajizadeh 1
Ali Rabiei 2
Abdolrahim Rahimi 3
Mashallah Valikhani Dahaghani 3
1 Department of Cultural Management and Planning, ST.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Social Sciences, Tehran Branch, Payam Noor University, Tehran, Iran.
3 Department of Public Administration, Ct.C, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

This research, aiming to identify the effective factors for reducing administrative corruption in the country’s Customs Organization, was conducted using a qualitative, interpretive, and development-applied approach. The main strategy of the research was Thematic Analysis, and data were collected through in-depth, structured interviews with 10 experts (including university professors and executive specialists with at least 10 years of experience). The data were analyzed using MAXQDA 2018 software and Sterling’s Thematic Analysis method, which led to open coding, identification of basic and sub-themes, and final extraction of the main dimensions for corruption reduction. The validity and reliability of the research were ensured through methods such as theme confirmation by the interviewees, sampling diversity, and inter-coder agreement. The research findings indicate that the successful reduction of administrative corruption necessitates a comprehensive approach that includes strengthening a deterrent organizational culture (through participatory culture and self-control) and implementing fundamental structural reforms (including trust-building and systemic anti-corruption measures). These foundational actions must be supported by control tools such as efficient oversight at three levels and complete transparency in processes. Furthermore, attention to social prevention through public education and the existence of an effective system for dealing with judicial violations, is vital for strengthening justice and ensuring long-term success in combating administrative corruption within the Customs Organization.

کلیدواژه‌ها English

Administrative Corruption
Cultural Approach
Customs
Thematic Analysis
افضلی، عبدالرحمن. (۱۳۹۰). فساد اداری و تأثیر آن بر توسعه: علل، پیامدها و راهکارهای برون‌رفت. مجله حقوقی بین‌المللی، ۲۸(۴۵)، ۲۳۵-۲۶۴.
آقایی میبدی، شهین و محمودزاده، بهشته. (۱۳۹۵). تعریف مفهومی فساد اداری، علل ایجاد و آثار آن بر توسعه کشورها. سومین همایش بسترهای فساد مالی و اداری در نظام حقوقی ایران با رویکرد اصلاح و توسعه نظام حقوقی. میبد.
پارسائی فرد، محمدهادی. (۱۴۰۰). بررسی نقش فرهنگ‌ سازمانی بر کاهش فساد اداری. نهمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت امور مالی، تجارت، بانک، اقتصاد و حسابداری.
جعفری کشتیبان، معصومه. (۱۳۹۶). آسیب‌شناسی نظام اداری از جهت دلایل بروز فساد اداری و ارائه راهکارهای مقابله با آن (مطالعه موردی: سازمان بازرگانی استان آذربایجان غربی). مطالعات اقتصاد، مدیریت مالی و حسابداری، ۱۰(۳)، ۱۹-۳۳.
حسنوند، محسن. (۱۴۰۱). عوامل سازمانی و مدیریتی مؤثر بر فساد اداری - مالی در سازمان‌های دولتی. هفتمین همایش ملی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری ایران. تهران.
حمدی بالادهی، سید مهدی و دستور، علی. (۱۳۹۹). نقش فرهنگ‌ سازمانی در پیشگیری از بروز فساد اداری کارکنان ناجا (موردمطالعه، فرماندهی انتظامی استان هرمزگان). فصلنامه نظارت و بازرسی، (۵۲)، ۹۵-۱۱۲.
دوران، روح اله و امیرخانی، امیرحسین. (۱۴۰۱). تبیین نقش فرهنگ سازمانی در پیشگیری از بروز فساد اداری (مورد مطالعه: سازمان های اداری شهر یزد). همایش ملی ارتقای شفافیت.
رابینز، استیفن پی. (۱۳۹۰). مبانی رفتار سازمانی (علی پارسائیان و سید محمد اعرابی، مترجمان). انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
ربیعی، علی و آصف، هاجر. (۱۳۹۱). نقش فرهنگ‌ سازمانی در پیشگیری از بروز فساد اداری. مدیریت دولتی (دانشگاه تهران)، ۱۰(۴)، ۴۵-۵۸.
ربیعی، علی و بیگدلی، مینو. (۱۳۹۰). آسیب‌شناسی فرهنگی در ارتقای سلامت اداری سازمان‌های دولتی و غیردولتی. همایش ملی.
رفیعی، ابوالفضل، پرتوی، اصغر و مرادی، عباس. (۱۴۰۳). اولویت‌بندی مؤلفه‌های ساختاری فساد اداری در ایران معاصر. فصلنامه مطالعات راهبردی، ۲۷(1).
رنجبر، حسین و ابراهیمی، مجتبی. (۱۴۰۴). ارائه مدلی در راستای پیشگیری و کاهش فساد اداری کارکنان و تاثیر آن بر عملکرد سازمان. مدیریت و چشم انداز آموزش، ۷(1).
زاهدی، شمس‌السادات، محمدنبی، سینا و شهبازی، مهدی. (۱۳۸۸). بررسی عوامل مؤثر بر کاهش فساد اداری (مطالعه موردی در شهرداری تهران). مجله علمی "مدیریت فرهنگ سازمانی"، ۷(۲۰)، ۲۹-۵۵.
زرندی، سعید و معدنی، جواد. (۱۳۹۴). طراحی مدل بومی مبارزه با فساد اداری در ایران. فصلنامه پژوهش های سلامت اداری، ۷(۲)، ۵-۲۴.
ژاله باغبادرانی، معصومه، یعقوبی پور، علی و فتحی زاده، علیرضا. (۱۴۰۰). طراحی مدل حکمرانی مشارکتی در راستای کاهش فساد اداری با رویکرد آمیخته (موردمطالعه: استانداری و فرمانداری شهر اهواز). فصلنامه علمی راهبرد، ۳۰(۴)، ۸۲۹-۸۶۳.
سجادی، سید علی قوام. (۱۴۰۴). فساد سیاسی و اداری در افغانستان: علل و راهبردهای مبارزه با آن. فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات سیاسی و بین‌المللی، ۱(۳)، ۲۷-۵۲.
صیدی، مهدی. (۱۳۹۸). بازشناسی علل، زمینه‌ها، پیامدها و راهکارهای مقابله با فساد اقتصادی از منظر مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) با تأکید بر امنیت ملی. مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، ۹(۳۵)، ۵۷-۸۶.
عشایری، طاها، جهان پرور، طاهره، تاملی، حمیدرضا و عباسی، الهام. (۱۴۰۱). مطالعه عوامل مؤثر بر ظهور فساد اداری و الگوهای پیشگیری از آن به روش استقرایی فراترکیب کیفی. فصلنامه نظارت و بازرسی، 6(1).
همایونی، غلامحسین.؛  رستگار عباسعلی، عابدی جعفری حسن و دامغانیان حسین. (۱۳۹۹). مدل‌سازی علّی ارتقای سلامت اداری در گمرک جمهوری اسلامی ایران. حقوق اداری، ۷(۲۳)، ۲۴۷-۲۷۲.
غیاث آبادی فراهانی، مریم.؛ غفاری اشتیانی، پیمان.؛ شبابی، هومن. و قلی پور فریدونی، شهربانو . (1401). طراحی الگوی تاب‌آوری در صنعت گردشگری براثر بیماری کووید 19گردشگری و توسعه، 11(2). 10.22034/jtd.2021.279504.2312.
رضایی, غلامرضا , محمدی مقدم, یوسف , احمدی مقدم, اسماعیل و بارانی, محمد . (1401). الگوی تحول سازمانی در پیشگیری انتظامی از جرم با رویکرد جهادی. پژوهش های مدیریت انتظامی, 17(1), 9-37. doi: 10.22034/pmsq.2022.96837
نودفراهانی, مجید , سیدنقوی, میرعلی و محرابی, جواد . (1403). تحلیل اهمیت ـ عملکرد نگهداشت منابع انسانی در سازمان‌های دانش‌بنیان تهرانپژوهش های مدیریت انتظامی, 19(2), 65-98. doi: 10.22034/pmsq.2024.1276432.1682
مرتضوی، مهدی، عزت‌آبادی پور، حسام و ملکی برنتی، فاطمه. (۱۳۹۴). شناسایی موانع و الزامات اجرایی خط‌مشی‌های مقابله با فساد اداری در نظام مدیریت دولتی ایران. نخستین کنفرانس ملی مدیریت دولتی ایران. تهران.
معینی فر، مهدی، گیوریان، حسن، ربیعی موندجین، محمدرضا و مومنی، مرتضی. (۱۴۰۴). تدوین مدل سیاستی برای مبارزه با فساد اداری با تأکید بر نظام سیاسی و سرمایه انسانی. مطالعات توسعه اجتماعی ایران، ۱۹(۲)، ۱۸۹-۲۱۲.
ملکی، روح اله و خانه بابایی، فاطمه. (۱۴۰۳). پیشگیری از فساد اداری با رویکردهای ساختاری و تقویت مؤلفه‌های سلامت اداری (با تاکید بر ساختار گمرکات ایران). دو فصلنامه علمی رویکردهای حقوق سیاسی.
Altaeb, M. O. (2024). Legal mechanisms to confront and reduce financial and administrative corruption. Al-haq Journal for Sharia and Legal Sciences, 704-719. https://dspace.univ-eloued.dz/server/api/core/bitstreams/f6d76837-3ea5-4b25-9cef-41640e10bfa1/content
Castro, C., & Moreira, T. (2022). Assessing Corruption in Agricultural Cooperatives: Differences in the Perceived Level of Corruption Using Microdata. Studies in Business and Economics, 17(2), 62-79 https://doi.org/10.2478/sbe-2022-0025. 
Chachoua, A. (2025). The New Public Sector Accounting System and Its Contribution to Reducing Financial and Administrative Corruption: A Focus on Algeria (2018–2022). Revue algérienne d'économie et gestion, 19(1), 322-333. https://asjp.cerist.dz/en/article/267393
Doan, H. Q., Vu, N. H., Tran-Nam, B., & Nguyen, N. A. (2022). Effects of tax administration corruption on innovation inputs and outputs: Evidence from small and medium sized enterprises in Vietnam. Empirical Economics, 62(4), 1773-1800.  https://doi.org/10.1007/s00181-021-02065-9
Falcon, R., & Merenda, M. (2025). A Framework for an Effective Administrative Corruption Prevention System. Journal of Public Policy and Governance, 12(3), 45-62.
Heywood, P. M., & Pyman, T. (2024). Digital Governance and the New Faces of Administrative Corruption. Oxford University Press.
Israyudin, R., & Rudita, L. (2025). Administrative Law Approaches to Corruption Control: A Systematic Literature Review on Strategies in Developing and Developed Countries. Pena Justisia: Media Komunikasi dan Kajian Hukum, 24(1).
J. Anina, et al. (2013). Cultural Approaches to Public Policy. Palgrave Macmillan.
OECD. (2025). Global Report on Corruption: Hidden Networks of Power and Influence. OECD Publishing.
Tavousi, M., & Ghiasabadi Farahani, M. (2025). Presenting a model for empowering the local community in the development of ecotourism in the Semiram region of Isfahan, based on the grounded theory. Journal of Tourism and Development, 14(1), 145-163.(in Persian).  0.22034/jtd.2024.463387.2942
UNODC. (2025). The Cultural Dimensions of Administrative Corruption: Undermining Organizational Norms. United Nations Publication.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 فروردین 1405