مدیریت استراتژیک هوشمند

مدیریت استراتژیک هوشمند

کاربست هوش‌مصنوعی در مدیریت و بازتعریف پارادایم‌های نُوین معماری اجتماعی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
المیرا صعوه 1
محمد دبدبه 2
مجتبی طلیمی 3
لاله نظری 4
مهسا سالارپور 4
محمدرضا وطنی 5
1 دانش‌آموختۀ معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران.
2 دانش‌آموختۀ معماری‌داخلی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران.
3 گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاداسلامی، کرج، ایران.
4 گروه معماری، واحد تهران‌مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.
5 گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاداسلامی، قزوین، ایران.
10.87453/bumara.2026.373601.5803
چکیده
هوش‌مصنوعی به‌عنوان یکی از پیش‌ران‌های اصلی تحول در هزارۀ سوم، علاوه‌بر ابزارهای مدیریتی، بنیان‌های تعاملات انسانی و ساختارهای اجتماعی را نیز دستخوش بازتعریف بنیادین کرده است. معماری اجتماعی شهرها شبکه‌ای پیچیده از روابط، تحت‌تأثیر الگوریتم‌ها و داده‌کاوی، در حال گذار به پارادایم‌های نُوینی است ‌که مدیریت سنتی را با چالش‌های جدی مواجه می‌سازد. هدف این پژوهش، واکاوی مسئله و شناسایی مضامین کلیدی مرتبط ‌با بازآفرینی بافتار روابط جمعی است. ‌تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام شده است. مشارکت‌کنندگان مطالعه از میان متخصصان ارشد مدیریت‌شهری و نخبگان دانشگاهی کلان‌شهر تهران به‌صورت برگزیده انتخاب شدند که ۲۰ نفر از آنان به‌روش نمونه‌گیری هدفمند مورد مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که ظرفیت‌های بازتعریف معماری اجتماعی در عصر هوش‌مصنوعی، در قالب مضمون «بازمهندسی ساختارهای جمعی»، متبلور می‌شود که مؤلفه‌هایی همچون حکمرانی داده‌محور و شفاف، طراحی الگوریتمیک و پارامتریک، مدیریت کالبدی و زیرساختی و پویایی رفتار محیطی و توسعۀ پایدار، را دربر می‌گیرد. در مقابل، چالش‌های این گذار در ذیلِ مضمون «پارادایم تکنوکراتیک زیست‌بوم اجتماعی»، شناسایی شدند که سوگیری‌های نظام‌مند الگوریتمیک، تهدید عاملیت انسانی در تصمیم‌گیری و پارادوکس حریم‌خصوصی، از مهمترین ابعاد آن به‌شمار می‌روند. نتایج این تبیین با ارائۀ تصویری دیالکتیک از فرصت‌ها و تهدیدها، بستری تئوریک برای سیاست‌گذاران فراهم می‌سازد تا به بازتعریف اخلاق‌مدار معماری اجتماعی در عصر دیجیتال مبادرت ورزند.
کلیدواژه‌ها
هوش‌مصنوعی
معماری اجتماعی
مدیریت‌شهری
پارادایم تکنوکراتیک
عصر دیجیتال

موضوعات

عنوان مقاله English

Application Of Artificial Intelligence In Managing And Redefining Modern Paradigms Of Social Architecture

نویسندگان English

Elmira Saaveh 1
Mohammad Dabdabeh 2
Mojtaba Talimi 3
Laleh Nazari 4
Mahsa Salarpoor 4
Mohammad Reza Vatani 5
1 Graduate in Architecture, TA.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 Graduate in Interior Architecture, TA.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
3 Department of Architecture, KA.C., Islamic Azad University, Karaj, Iran.
4 Department of Architecture, CT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
5 Department of Architecture, Qa.C., Islamic Azad University, Qazvin, Iran.
چکیده English

As a primary catalyst for transformation in the third millennium, Artificial Intelligence (AI) has transcended its role as a mere managerial tool to fundamentally redefine the foundations of human interaction and social structures. The social architecture of cities a complex network of relationships influenced by algorithms and data mining is undergoing a transition toward novel paradigms that present significant challenges to traditional urban management. This research aims to analyze this phenomenon and identify key themes associated with the reimagining of collective relational contexts. Employing a qualitative approach, this study utilizes content analysis methodology. The participants were purposively selected from senior urban management experts and academic elites in the Tehran metropolis; twenty of whom underwent semi-structured interviews via purposive sampling. The findings reveal that the capacities for redefining social architecture in the AI era are manifested through the theme of "Re-engineering Collective Structures," encompassing components such as transparent data-driven governance, algorithmic and parametric design, physical and infrastructural management, and environmental behavioral dynamics and sustainable development. Conversely, the challenges of this transition were identified under the theme of the "Technocratic Paradigm of the Social Ecosystem," with systematic algorithmic biases, the threat to human agency in decision-making, and the privacy paradox emerging as its most critical dimensions. By presenting a dialectical synthesis of opportunities and threats, the results of this study provide a theoretical framework for policymakers to pursue an ethically-grounded redefinition of social architecture in the digital age.

کلیدواژه‌ها English

Artificial Intelligence
Social Architecture
Urban Management
Technocratic Paradigm
Digital Era
اخلاصی، احمد و قمری، حسام. (1390). تأثیرات معماری فضاهای مجازی بر محیط انسانی. معماری و شهرسازی ایران، 2(1)، 10-5. https://doi.org/10.30475/isau.2011.61933
اسلامی، سیدغلامرضا. حناچی، پیروز و کامل‌نیا، حامد. (1388). رویکرد "طراحی ‌جمعی" در معماری تحلیل و بررسی تطبیقی "معماری‌ جمعی" با "معماری اجتماعی" و "معماری مشارکتی". هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، (39)، 60-4. https://doi.org/10.22059/jfaup.2018.68320
بشیر، حسن و راوی، محمد جواد. (1404). مرور نظام‌مند چارچوب‌ها و سازوکارهای حکمرانی راهبردی هوش‌مصنوعی در مطالعات سال‌های ۲۰25-۲۰17. مطالعات فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی، 2(3)، 9-54. https://doi.org/10.22083/cssms.2025.538964.1067
بهزاد‌فر، مصطفی و طهماسبی، ارسلان. (1392). شناسایی و ارزیابی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تعاملات اجتماعی (تحکیم و توسعۀ روابط شهروندی در خیابان‌های شهری: نمونه‌مورد مطالعه سنندج). باغ‌نظر، 10(25)، 28-17. https://bagh-sj.com/article_2928.html
تدین، کیا. مهدوی‌نژاد، محمدجواد و شاهچراغی، آزاده. (1403). کاربرد روش‌های یادگیری ماشینی در حوزۀ طراحی محیط مصنوع. گفتمان طراحی‌شهری، 5(2)، 128-116. https://udd.modares.ac.ir/article_23273.html
حسینی، سیده‌زهرا. رئوفی. روژین. زرآبادی‌پور. زهرا و مقدم، سمانه. (1403). تحلیل عوامل تبیین نقش هوش‌مصنوعی در برنامه‌ریزی شهری و توسعۀ شهرها. صفه، 34(3)، 138-113. https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104799
دبدبه، محمد. ثقفی‌اصل، آرش. باقری‌صیقلانی، بیتا و زینالی، محمد. (1403). طراحی الگوی چارچوب تحلیلی در فراهم‌سازی شهر آینده‌نگر با رویکرد تبیینی؛ مبتنی‌بر محیط‌فرهنگی جامعه‌محور (گسترۀ واکاوی: کلان‌شهر تهران بزرگ). مطالعات بین‌رشته‌ای در تعالی معماری و شهرسازی. 3(2). 235-213.  https://doi.org/10.71882/jisaud.2024.1123689
دبدبه، محمد. صعوه، المیرا. پناهی، سیامک. آلاک، منیژه و نشاسته‌سازان‌اصفهان، عطیه‌. (1404الف). الگوی آینده‌پژوهی سناریومحور در مدیریت استراتژیک شهرهای هوشمند ایران. مدیریت استراتژیک هوشمند، 4(4)، 664-647. https://doi.org/10.87453/bumara.2026.373601.4867
دبدبه، محمد. صعوه، المیرا. سالارپور، مهسا. نظری، لاله. طلیمی، مجتبی و نشاسته‌سازان‌اصفهان، عطیه‌. (1404ب). حقوق معماری در فضای سایبری: از مالکیت فکریِ فرایند طراحی تا مسئولیت حقوقی در عصر هوش‌مصنوعی. حقوق سایبری، 2(3)، 121-107.  https://doi.org/10.22054/jocl.2025.8563.29693  
صعوه، المیرا. دبدبه، محمد. سالارپور، مهسا. طلیمی، مجتبی و طلیمی، مریم. (1405). کاربرد هوش‌مصنوعی در بازاریابی و مدیریت پروژه‌های طراحی و ساخت: استارتاپ‌های پایدار. مدیریت بازاریابی هوشمند، 7(1)، 215-220. https://doi.org/JABM.3.2.15564.35154151123
فرهنگدوست، هادی.  فرکیش، هیرو. حنایی، تکتم و طبسی، محسن. (1401). گذر از «سرمایۀ اجتماعی» به آفرینش «نظریۀ اجتماعی» در توسعۀ پایدار معماری و شهرسازی: مبانی دستیابی به سرمایۀ کالبدی. فردوس هنر، 3(9)، 51-10. https://doi.org/10.30508/fhja.2023.1971126.1143
مرجوعی، علی. شاهدی، بهرام. پیراوی‌ونک، مرضیه و قاسمی‌سیچانی، مریم. (1397). معماری، به‌مثابۀ ذهنِ بسیط. باغ‌نظر، 15(64)، 40-29. https://doi.org/10.22034/bagh.2018.69478
یزدانی، مصطفی و اکبریان، محمدرضا. (1402). بررسی دغدغۀ معماران مبنی‌بر جایگزینی هوش‌مصنوعی به‌جای طراحان در هزارۀ سوم. رهپویۀ معماری و شهرسازی، 2(1)، 65-53. https://doi.org/10.22034/rau.2023.1990275.1033
Adewale, B.A., Ene, V.O., Ogunbayo, B.F., & Aigbavboa, C.O. (2024). A Systematic Review Of The Applications Of AI In A Sustainable Building’s Lifecycle. Buildings, 14(7), 1-28. https://doi.org/10.3390/buildings14072137
Aulia, C., Nugraha, E., & Siahaan, R. (2023). Copyright Responsibilities Of Artificial Intelligence In The Digital Age. Indonesia Law Reform Journal, 3(2), 145-154. https://doi.org/10.22219/ilrej.v3i2.26042
Bashir, H., & Ravi, M. (2025). A Systematic Review Of Strategic Artificial Intelligence Governance Frameworks And Mechanisms In Studies From 2017-2025. Virtual Space And Social Media Studies, 2(3), 9-54. [In Persian] https://doi.org/10.22083/cssms.2025.538964.1067
Behzadfar, M., & Tahmasebi, A. (2013). Recognition And Assessment Of Influential Elements On Social Interaction (Strengthening And Improving Citizen Communication In Urban Open Spaces, Model City Of Sanandaj). Bagh-e Nazar, 10(25), 17-28. [In Persian] https://bagh-sj.com/article_2928.html
Bento, S., Pereira, L., Gonçalves, R., Dias, Á., & da Costa, R. L. (2022). Artificial Intelligence In Project Management: Systematic Literature Review. Technology Intelligence And Planning, 13(2), 143-163. https://doi.org/10.1504/ijtip.2022.126841
Bostrom, N. (2014). Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies. Oxford University Press.
Carrasco-Beltrán, D., Serrano-Sierra, A., Cuervo, R., Valbuena-Bermúdez, C., Pavlich-Mariscal, J. A., & Granados-León, C. (2024). Digital Transformation In University Architecture: Optimizing Construction Processes And User Experience Through CAMPUS 2.0 At Pontificia Universidad Javeriana. Buildings, 14(10), 1-19. https://doi.org/10.3390/buildings14103095
Castells, M. (2010). End Of Millennium. John Wiley & Sons.
Chen, M., Martins, T. S., Zhang, L., & Dong, H. (2025). Digital Transformation In Project Management: A Systematic Review And Research Agenda. Systems, 13(8), 1-23. https://doi.org/10.3390/systems13080625
Dabdabeh, M., Saaveh, E., Panahi, S., Alak, M., & Neshastehsazan Esfahan, A. (2025a). Scenario-Based Futures Studies Framework For Strategic Management Of Smart Cities In Iran. Intelligent Strategic Management, 4(4), 647-661. [In Persian] https://doi.org/10.87453/bumara.2026.373601.4867
Dabdabeh, M., Saaveh, E., Salarpoor, M., Nazari, L. Talimi, M., & Neshastehsazan Esfahan, A. (2025b). Architectural Rights In Cyberspace: From The Intellectual Property Of The Design Process To Legal Accountability In The Age Of Artificial Intelligence. Cyber Law, 2(3), 107-121. [In Persian] https://doi.org/10.22054/jocl.2025.8563.29693
Dabdabeh, M., Saghafi Asl, A., Bagheri Seygalani, B., & Zeinali, M. (2024). Designing An Analytical Framework For Facilitating A Future-Oriented City With An Explanatory Approach; Based On The Community-Centered Cultural Environment (Scope Of Analysis: Greater Tehran Metropolis). Interdisciplinary Studies In Architecture And Urbanism Development, 3(2), 213-235. [In Persian] https://doi.org/10.71882/jisaud.2024.1123689
Das, D.K. (2025). Digital Technology And AI for Smart Sustainable Cities In The Global South: A Critical Review Of Literature And Case Studies. Urban Sci, 9(3), 1-32. https://doi.org/10.3390/urbansci9030072
Duivenvoorden, E., & Hartmann, T. (2025). Challenges Of An Integrated Management Of Public Space. Exploring An Integrated Policy Arrangement Of Managing Public Space In Dutch Municipalities. European Planning Studies, 33(9), 1535–1553. https://doi.org/10.1080/09654313.2025.2504705
Ekhlassi, A., & Ghamari, H. (2011). Architectural Impacts Of Virtual Spaces On The Human Environment. Iranian Architecture & Urbanism, 2(1), 5-10. [In Persian] https://doi.org/10.30475/isau.2011.61933
Farhangdoust, H., Farkisch, H., Hanaee, T., & Tabassi, M. (2022). Transition From "Social Capital" To The Creation Of "Social Theory" In The Sustainable Development Of Architecture And Urban Planning: The Basics Of Achieving Physical Capital. Ferdows Art, 3(9), 10-51. [In Persian] https://doi.org/10.30508/fhja.2023.1971126.1143
Gracias, J.S., Parnell, G.S., Specking, E., Pohl, E.A., & Buchanan, R. (2023). Smart Cities-A Structured Literature Review. Smart Cities, 6(4), 1719-1743. https://doi.org/10.3390/smartcities6040080
Harar, Y.N. (2014). Sapiens: A Brief History Of Humankind. Harvill Secker.
Hosseini, S.Z., Raofi, R., Zarabadi Pour, Z., & Moghadam, S. (2024). The Role Of AI In Urben Planning And Development. Soffeh, 34(3), 113-138. [In Persian] https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104799
Islami, S.G.R., Hanachi, P., & Kamelnia, H. (2009). A Comparative Analysis Of “Community Architecture” With “Social Architecture” & “Participatory Architecture”. Fine Arts: Architecture & Urban Planning, 1(39), 47-60. [In Persian] https://doi.org/10.22059/jfaup.2018.68320
Li, W., Song, R., Zhang,  B., & Yu, K. (2025). AI Creativity And Legal Protection For AI-Generated Works In Posthuman Societal Scenarios. Sustainable Futures, 9(100749), 1-10. https://doi.org/10.1016/j.sftr.2025.100749
Maas, M.M. (2026). Architectures Of Global AI Governance: From Technological Change To Human Choice. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/9780191988455.001.0001
Marjouei, A., Shahedi, B., Piravi Vanak, M. & Ghasemi sichani, M. (2018). Architecture As Extensive Mind. Bagh-e Nazar, 15(64), 29-40. [In Persian] https://doi.org/10.22034/bagh.2018.69478
Matter, N.M., & Gado, N.  (2024). Artificial Intelligence In Architecture: Integration Into Architectural Design Process. Engineering Research Journal, 181,1-16. https://doi.org/10.21608/erj.2024.344313
McAfee, A., & Brynjolfsson, E. (2017). Machine, Platform, Crowd: Harnessing Our Digital Future. W. W. Norton & Company.
Ng, A. (2018). Machine learning Yearning: Technical Strategy For Al Engineers In The Era Of Deep Learning. Deeplearning.Ai.
Obafunsho, O. (2024). Integrating Ai Into Project Management: Initial Effort, Overcoming Existing Barriers And Long-Term Implications. Humanities And Social Science (IOSR-JHSS), 29(2), 42-50. https://doi.org/10.9790/0837-2902014250
Ricciardi Celsi, L., & Zomaya, A.Y. (2025). Perspectives On Managing AI Ethics In The Digital Age. Information, 16(4), 1-31. https://doi.org/10.3390/info16040318
Saaveh, E., Dabdabeh, M., Salarpoor, M., Talimi, M., & Talimi, M. (2026). Artificial Intelligence Applications In Marketing And Design And Construction Project Management: Sustainable Startups. Intelligent Marketing Management, 7(1), 201-215. [In Persian] https://doi.org/JABM.3.2.15564.35154151123
Schwab, K., & Davis, N. (2018). Shaping The Future Of The Fourth Industrial Revolution: A Guide To Building A Better World. Penguin Books Limited.
Tadayon, K., Mahdavinjad, M., & Shahcheraghi, A. (2024). Application Of Machine Learning Methodology In The Design Of The Built Environment. Urban Design Discourse, 5(2), 116-128. [In Persian] https://udd.modares.ac.ir/article_23273.html
Van Der Heijden, K. (2011). Scenarios: The Art Of Strategic Conversation. John Wiley & Sons.
Wang, X., Zhao, Y., Zhang, W., Li, Y., Shi, X., Xia, R., Su, Y., Li, X., & Xu, X. (2025). Artificial Intelligence-Based Architectural Design (AIAD): An Influence Mechanism Analysis For The New Technology Using The Hybrid Multi-Criteria Decision-Making Framework. Buildings, 15(21), 1-42. https://doi.org/10.3390/buildings15213898
Wolniak, R., & Stecuła, K. (2024). Artificial Intelligence in Smart Cities-Applications, Barriers, And Future Directions: A Review. Smart Cities, 7(3), 1346-1389. https://doi.org/10.3390/smartcities7030057
Yazdani, M., & Akbarian, M. (2023). Examining The Concern Of Architects Towards Replacing Designers With Artificial Intelligence In The Third Millennium. Rahpooye Memari-o Shahrsazi, 2(1), 53-65. [In Persian] https://doi.org/10.22034/rau.2023.1990275.1033
 
مدیریت استراتژیک هوشمند

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 اردیبهشت 1405