مدیریت استراتژیک هوشمند

مدیریت استراتژیک هوشمند

کاربرد تفکر طراحی پارامتریک در سناریوسازی استراتژیک هوشمند و مدیریت عدم قطعیت‌های محیطی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پردیس فرشباف‌آذریان 1
میرمحمدجواد پورهادی‌حسینی 2
1 دانش‌آموختۀ مهندسی معماری‌اسلامی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران.
2 گروه هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران.
10.87453/bumara.2026.373601.4044
چکیده
علی‌رغم پیچیدگی‌های مورفولوژیک در ساختارهای کلان‌شهری، سازوکار گذار از الگوهای ایستا به نظام مدیریت پارامتریک جهت مواجهه با آشفتگی‌های کالبدی و چرایی ناکارآمدی مدل‌های سنتی در کنترل عدم‌قطعیت‌های محیطی، همچنان در ابهام باقی مانده است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، به واکاوی پیوند میان مؤلفه‌های طراحی الگوریتمیک و ادارۀ استراتژیک فضا می‌پردازد تا الگوی تولید سناریوهای منعطف در برابر بحران‌های محیطی کلان‌شهر تبریز را فرموله کند. این تحقیق با رویکرد آینده‌پژوهی در چارچوب مطالعات کیفی سامان‌یافته است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق با ۱۵ متخصص خبره (طراحی پارامتریک، مدیریت‌شهری و سیستم‌های هوشمند)، که به روش گلوله‌برفی انتخاب شده بودند، تا مرحلۀ اشباع‌نظری گردآوری شد. فرایند تحلیل با تلفیق روش کلایزی و کدگذاری (باز، محوری و انتخابی)، به تبیین مقولۀ مرکزی «پارادایم مدیریت الگوریتمیک و تاب‌آوری پارامتریک»، منجر گردید. سپس اعتبار و کیفیت تحقیق با معیارهای ارزیابی لینکلن و گوبا تضمین شد. یافته‌ها نشان داد که الگوی تحلیلی پژوهش بر سه محور اساسی استوار است. نخست، بازآفرینی کالبدی پارامتریک که با گذار از بافت‌های صلب به هندسه‌های مولد، بستر فیزیکی شهر را به یک ارگانیسم پاسخ‌گو و تطبیق‌پذیر بدل می‌کند. دوم، سناریوسازی استراتژیک هوشمند که با تلفیق هوش محاسباتی و آینده‌نگارانه، فرایند تصمیم‌گیری را از الگوهای خطی به‌سمت شبیه‌سازی دیجیتال احتمالات سوق داده و قدرت پیش‌بینی در برابر تغییرات ناگهانی را افزایش می‌دهد. و سوم، مدیریت داده‌محور عدم‌قطعیت که از طریق تحلیل برخط جریان‌های اطلاعاتی، تاب‌آوری سیستم را در برابر مخاطرات تضمین کرده و با تبدیل آشفتگی محیطی به داده‌های ساختارمند، پایداری استراتژیک را محقق می‌سازد. درنتیجه، استقرار این جریان فکری در تبریز، پیامد تلفیق بینش محاسباتی با طرح‌ریزی‌های منعطف است که از طریق رویکردی پیش‌دستانه، ضریب ریسک در اتخاذ تدابیر کلان را تقلیل داده و با پاسخ به ضرورت‌های تکاملی، ثبات عملکردی و استمرار پایداری در حکمرانی شهری را صیانت می‌کند.
کلیدواژه‌ها
مدیریت
محیطی
آینده‌پژوهی
طراحی پارامتریک
سناریوسازی استراتژیک هوشمند
موضوعات

عنوان مقاله English

Application Of Parametric Design Thinking In Intelligent Strategic Scenario Planning And Environmental Uncertainty Management

نویسندگان English

Pardis Farshbaf Azariyan 1
Mir Mohammad Javad Pourhadi Hosseini 2
1 Graduate in Islamic Architecture Engineering, Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
2 Department of Art and Architecture, TA.C., Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده English

of transitioning from static patterns to a parametric management system aimed at addressing physical disturbances and the underlying causes of the inefficiency of traditional models in controlling environmental uncertainties remains ambiguous. This study, aiming to address this gap, explores the nexus between algorithmic design components and the strategic administration of space to formulate a model for generating flexible scenarios in response to environmental crises in the Tabriz metropolitan area. The research is organized within a qualitative framework utilizing a foresight approach. Data were collected through in-depth interviews with 15 experts (specializing in parametric design, urban management, & intelligent systems), selected via snowball sampling until theoretical saturation was reached. The analytical process, integrating the Colaizzi method with coding (Open, axial, & selective), led to the articulation of the central category: "The Paradigm of Algorithmic Management and Parametric Resilience". The validity and quality of the research were ensured through Lincoln and Guba’s evaluative criteria. The findings indicate that the research analytical model is founded on three fundamental axes. First, Parametric Physical Re-creation, which transitions from rigid fabrics to generative geometries, transforming the urban physical substrate into a responsive and adaptive organism. Second, Intelligent Strategic Scenario Planning, which integrates computational and foresight-based intelligence to shift the decision-making process from linear models toward the digital simulation of probabilities, thereby enhancing predictive capacity against sudden changes. Third, Data-driven Uncertainty Management, which ensures system resilience against hazards through real-time analysis of information flows and achieves strategic stability by converting environmental disturbances into structured data. Consequently, the implementation of this intellectual paradigm in Tabriz is the outcome of merging computational insight with flexible planning. Through a proactive approach, it reduces the risk coefficient in macro-level decision-making and, by responding to evolutionary necessities, safeguards functional stability and the continuity of sustainability in urban governance.

کلیدواژه‌ها English

Management
Environmental
Foresight
Parametric Design
Intelligent Strategic Scenario Planning
برادران‌خانیان، زینب. پناهی، حسین و اصغرپور، حسین. (1401). سناریوهای شهر هوشمند برمبنای رویکرد آینده‌پژوهی شهری: موردمطالعه کلانشهر تبریز. اقتصاد باثبات، 3(3)، 133-105. https://doi.org/10.22111/sedj.2022.43630.1241
بشیان، فرید. سروری، هادی. حنایی، تکتم و سروری، علی‌اکبر. (1402). شناسایی آینده‌های محتمل توسعۀ فرم شهری با رویکرد سناریونویسی (نمونۀ موردی: حوزۀ شمال‌غرب شهر مشهد). برنامه‌ریزی فضایی، 13(3)، 148-129. https://doi.org/10.22108/sppl.2023.137705.1725
تدین، کیا. مهدوی‌نژاد، محمدجواد و شاهچراغی، آزاده. (1403). کاربرد روش‌های یادگیری ماشینی در حوزۀ طراحی محیط مصنوع. گفتمان طراحی‌شهری، 5(2)، 128-116. https://udd.modares.ac.ir/article_23273.html
حسینی، سیده‌زهرا. رئوفی. روژین. زرآبادی‌پور. زهرا و مقدم، سمانه. (1403). تحلیل عوامل تبیین نقش هوش‌مصنوعی در برنامه‌ریزی شهری و توسعۀ شهرها. صفه، 34(3)، 138-113. https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104799
دبدبه، محمد. ثقفی‌اصل، آرش. باقری‌صیقلانی، بیتا و زینالی، محمد. (1403). طراحی الگوی چارچوب تحلیلی در فراهم‌سازی شهر آینده‌نگر با رویکرد تبیینی؛ مبتنی‌بر محیط‌فرهنگی جامعه‌محور (گسترۀ واکاوی: کلان‌شهر تهران بزرگ). مطالعات بین‌رشته‌ای در تعالی معماری و شهرسازی. 3(2). 235-213.  https://doi.org/10.71882/jisaud.2024.1123689
دبدبه، محمد. صعوه، المیرا. پناهی، سیامک. آلاک، منیژه و نشاسته‌سازان‌اصفهان، عطیه‌. (1404). الگوی آینده‌پژوهی سناریومحور در مدیریت استراتژیک شهرهای هوشمند ایران. مدیریت استراتژیک هوشمند، 4(4)، 664-647. https://doi.org/10.87453/bumara.2026.373601.4867
زیاری، کرامت‌الله و احسانی‌فرد، علی‌اصغر. (1401). آینده‌پژوهی متغیرهای رشد هوشمند شهری و سناریوسازی محتمل و مطلوب با روش تحلیل ساختاری و شبکه‌ای (موردپژوهی: سمنان؛ دارالمرحمه). دانش شهرسازی، 6(1)، 119-92.  https://doi.org/10.22124/upk.2021.18097.1585
شریف‌زاده، زهرا. میرکوشش، امیرهوشنگ و حسینی، محمدمهدی. (1403). بررسی آثار سیاست‌‌های توسعۀ‌‌ فناوری‌‌های نُوین و هوش‌مصنوعی در گسترش راهبردهای سیاسی کلان با رویکرد سیاست‌‌های کلی نظام. سیاست‌های راهبردی و کلان، 12(45)، 47-24. https://doi.org/10.30507/jmsp.2023.388244.2555
قاسمی، محمدهادی و زارعی زینب. (1401). سناریوهای آیندۀ شهرهای هوشمند ایران در افق 1420. آینده‌پژوهی راهبردی، 1(4)، 74-35.  https://dor.org/20.1001.1.28212592.1401.1.4.2.0
مرادی‌سنگاچینی، امیرارسلان. تاج‌بخش، امیرحسین. کاظم‌نژاد، علی. صارمی، حمیدرضا و مغانی‌رحیمی، خاطره. (1404). برنامه‌ریزی راهبردی توسعۀ شهری مبتنی‌بر رویکرد سناریونویسی (نمونۀ مورد مطالعه: منطقۀ ۵ شهر تهران). چشم‌انداز شهرهای آینده. ۶(۳)، ۱3۷-۱1۷.
مهدوی، مژگان. مهدوی‌پور، حسین و ندیمی، حمید. (1404). رویکردهای آینده‌اندیشی در طراحی معماری. نقش جهان  مطالعات نظری و فناوری‌های نُوین معماری و شهرسازی. 15(4)، 25-46. https://doi.org/10.48311/bsnt.2025.23867
نابغ‌وطن، سیامک و نابغ‌وطن روشنک. (۱۴۰۳). استراتژی‌های نوآورانه در طراحی ساختمان‌های هوشمند: با توسعه از طریق برنامه‌ریزی سناریو در صنعت معماری. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، ۹(۲)، ۲۴-۱.   https://doi.org/10.61186/ciauj.9.2.1
یزدانی، مصطفی و اکبریان، محمدرضا. (1402). بررسی دغدغۀ معماران مبنی‌بر جایگزینی هوش‌مصنوعی به‌جای طراحان در هزارۀ سوم. رهپویۀ معماری و شهرسازی، 2(1)، 65-53. https://doi.org/10.22034/rau.2023.1990275.1033
Alesaily, Z., Albialy, A., & Salah Gabr, A.S. (2025). The Role Of Urban Planning In Designing Future Cities: An Analytical Study Of The Conceptual Structure. Social Sciences & Humanities Open, 12, 1-20. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.102050
Baradaran Khanian, Z., Panahi, H., & Asgharpur, H. (2022). Smart City Scenarios Based On The urban Futures Studies Approach: A Case Study Of Tabriz Metropolis. Stable Economy, 3(3), 105-133. [In Persian] https://dor.org/10.22111/sedj.2022.43630.1241
Bashian, F., Sarvari, H., Hanaee, T., & Sarvari, A.A. (2023). Identifying Possible Futures Of Urban Form Development With A Scenario Planning Approach (Case Study: Northwest District Of Mashhad City). Spatial Planning, 13(3), 129-148. [In Persian] https://doi.org/10.22108/sppl.2023.137705.1725
Chen, M., Martins, T. S., Zhang, L., & Dong, H. (2025). Digital Transformation In Project Management: A Systematic Review And Research Agenda. Systems, 13(8), 1-23. https://doi.org/10.3390/systems13080625
Dabdabeh, M., Saaveh, E., Panahi, S., Alak, M., & Neshastehsazan Esfahan, A. (2025). Scenario-Based Futures Studies Framework For Strategic Management Of Smart Cities In Iran. Intelligent Strategic Management, 4(4), 647-661. [In Persian] https://doi.org/10.87453/bumara.2026.373601.4867
Dabdabeh, M., Saghafi Asl, A., Bagheri Seygalani, B., & Zeinali, M. (2024). Designing An Analytical Framework For Facilitating A Future-Oriented City With An Explanatory Approach; Based On The Community-Centered Cultural Environment (Scope Of Analysis: Greater Tehran Metropolis). Interdisciplinary Studies In Architecture And Urbanism Development, 3(2), 213-235. [In Persian] https://doi.org/10.71882/jisaud.2024.1123689
Davenport, T.H, Guha, A., Grewal, D., &Bressgott, T. (2019). How Artificial Intelligence Will Change The Future Of Marketing. Academy Of Marketing Science, 48, 24–42. https://doi.org/10.1007/s11747-019-00696-0
Ghasemi, M.H., & Zarei, Z. (2022). Future Scenarios For Smart Cities In Iran: A 2040 Horizon. Strategic Futures Studies. 1(4), 35-74. [In Persian] https://dor.org/20.1001.1.28212592.1401.1.4.2.0
Gracias, J.S., Parnell, G.S., Specking, E., Pohl, E.A., & Buchanan, R. (2023). Smart Cities-A Structured Literature Review. Smart Cities, 6(4), 1719-1743. https://doi.org/10.3390/smartcities6040080
Hao, H., Wang, Y., & Jiayu Chen, J. (2024). Empowering Scenario Planning With Artificial Intelligence: A Perspective On Building Smart And Resilient Cities. Engineering, 43(12), 272 -283. https://dor.org/10.1016/j.eng.2024.06.012
Hosseini, S.Z., Raofi, R., Zarabadi Pour, Z., & Moghadam, S. (2024). The Role Of AI In Urben Planning And Development. Soffeh, 34(3), 113-138. [In Persian] https://doi.org/10.48308/sofeh.2024.104799
Lnenicka, M., Hervert, P., & Horak, O. (2024). Understanding Big Data And Data Protection Measures In Smart City Strategies: An Analysis Of 28 Cities. Urban Governance, 4(4), 255-273. https://doi.org/10.1016/j.ugj.2024.12.008
Mahdavi, M., Mahdavipour, H., & Nadimii, H. (2025). Future-thinking Approaches In Architectural Design. Naqshejahan-Basic Studies & New Technologies Of Architecture & Planning, 15(4), 25-46. [In Persian] https://doi.org/10.48311/bsnt.2025.23867
Miser, E., & Sarioguz, O. (2024). Data-Driven Decision-Making: Revolutionizing Management In The Information Era. Modernization In Engineering Technology And Science, 6(2), 1642-1652. https://doi.org/10.56726/IRJMETS49577
Moradi Sangachini, A.A., Tajbakhsh, A.H., Kazemnejad, A., Saremi, H.R., & Moghani Rahimi, K. (2025). Strategic Urban Development Planning Through Scenario Analysis: A Case Study Of District 5, Tehran. Future Cities Vision, 6(3), 177-137. [In Persian] http://jvfc.ir/article-1-480-fa.html
Nabeghvatan, S., & Nabeghvatan, R. (2024). Innovative Strategies In Smart Building Design: Evolution Through Scenario Planning In The Architecture Industry. Culture Of Islamic Architecture & Urbanism, 9(2), 1-24. [In Persian] https://doi.org/10.61186/ciauj.9.2.1
Nakhjirkan, P., Darvishi, F., Barati, N., Zali, N. & Mohammad hosseini, B. (2024). Strategic Foresight for Smart Cities Management in 1415: A Case of Study in Rasht. Iran Futures Studies, 9(1), 93-134. [In Persian] https://dor.org/10.30479/jfs.2022.16571.1360
Obafunsho, O. (2024). Integrating Ai Into Project Management: Initial Effort, Overcoming Existing Barriers And Long-Term Implications. Humanities And Social Science (IOSR-JHSS), 29(2), 42-50. https://doi.org/10.9790/0837-2902014250
Ortman, S.G., Lobo J., & Smith, M.E. (2020). Cities: Complexity, Theory And history. PLoS ONE, 15(12), 1-24. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0243621
Sharifzadeh, Z., Mirkoushesh, A.H. & Hosseini, M.M. (2024). Examining The Impact Of New Technology And Artificial Intelligence Development Policies On The Expansion Of Macro-Political Strategies With A Focus On General Policies. Quarterly Journal Of The Macro & Strategic Policies, 12(45), 24-47. [In Persian] https://doi.org/10.30507/jmsp.2023.388244.2555
Sokolov, A., Veselitskaya, N., Carabias, V., & Yildirim, O. (2019). Scenario-Based Identification Of Key Factors For Smart Cities. Technological Forecasting And Social Change, 148(1), 1-16. https://dor.org/10.1016/j.techfore.2019.119729
Taboada, I., Daneshpajouh, A., Toledo, N., & de Vass, T. (2023). Artificial Intelligence Enabled Project Management: A Systematic Literature Review. Applied Sciences, 13(8), 1-23. https://doi.org/10.3390/app13085014
Tadayon, K., Mahdavinjad, M., & Shahcheraghi, A. (2024). Application Of Machine Learning Methodology In The Design Of The Built Environment. Urban Design Discourse, 5(2), 116-128. [In Persian] https://udd.modares.ac.ir/article_23273.html
Tranfield, D., Denyer, D., & Smart, P. (2003). Towards A Methodology For Developing Evidence-Informed Management Knowledge By Means Of Systematic Review. British Journal Of Management, 14(3), 207–222. https://doi.org/10.1111/1467-8551.00375
Vial, G. (2019). Understanding Digital Transformation: A Review And A Research Agenda. Strategic Information Systems, 28(2), 118–144. https://doi.org/10.1016/j.jsis.2019.01.003
Wolniak, R., & Stecuła, K. (2024). Artificial Intelligence in Smart Cities-Applications, Barriers, And Future Directions: A Review. Smart Cities, 7(3), 1346-1389. https://doi.org/10.3390/smartcities7030057
Yazdani, M., & Akbarian, M. (2023). Examining The Concern Of Architects Towards Replacing Designers With Artificial Intelligence In The Third Millennium. Rahpooye Memari-o Shahrsazi, 2(1), 53-65. [In Persian] https://doi.org/10.22034/rau.2023.1990275.1033